DIETA KETOGENICZNA

CZYM JEST DIETA KETOGENICZNA?

Dieta ketogeniczna jest sposobem odżywiania, w którym w znaczącym stopniu ograniczamy ilość spożywanych węglowodanów – jednego z trzech podstawowych makroskładników, poza białkiem i tłuszczami. Poszukując prawidłowej definicji, można więc przyjąć że dieta ketogeniczna należy do diet niskowęglowodanowych, natomiast od pozostałych diet niskowęglowodanowych różni się tym, że stopień eliminacji z diety węglowodanów pozwala na wejście organizmu w szczególny stan – stan ketozy.

Stan ketozy dla większości ludzi jest całkowicie obcym, choć niezupełnie nowym doświadczeniem – każdy z nas przebywał w ketozie w okresie noworodkowym, a część z nas mogła odczuć pozytywne efekty tego stanu w czasie celowych lub niezaplanowanych postów. Mówiąc w wielkim uproszczeniu, ketoza pojawia się wtedy, gdy naszemu organizmowi zaczyna brakować cukru w postaci glukozy do produkcji energii. Taki deficyt może pojawić się w czasie postu, intensywnego wysiłku fizycznego, długiego snu, lub właśnie poprzez odpowiedni dobór składników w diecie, a stan ketozy osiągany celowo poprzez dietę nazywamy ketozą odżywczą.

W odpowiedzi na brak wystarczającej ilości glukozy we krwi, organizm rozpoczyna w wątrobie produkcję alternatywnego paliwa – ciał ketonowych. Ciała ketonowe, lub jak kto woli – ketony, są wytwarzane z kwasów tłuszczowych, które organizm może czerpać zarówno z pożywienia, jak i bezpośrednio z własnych rezerw, zgromadzonych w tkance tłuszczowej. Proces ten zachodzi z czasem coraz sprawniej, a ciała ketonowe, w szczególności zaś jedno z nich – beta-hydroksymaślan – jest zdecydowanie bardziej wydajnym paliwem od glukozy. Gdy organizm przyzwyczai się już do nowego „paliwa”, zaczynamy odczuwać pierwsze pozytywne efekty diety ketogenicznej.

Można powiedzieć więc, że dieta ketogeniczna służy wprowadzeniu organizmu w stan ketozy, a sama ketoza jest potężnym narzędziem metabolicznym, służącym optymalizacji procesów pozyskiwania i magazynowania energii, jak również będącym swoistym włącznikiem mechanizmów, mających na celu ochronę komórek i tkanek przed uszkodzeniami i upośledzeniem ich funkcji.

CZYM NIE JEST DIETA KETOGENICZNA

Dieta ketogeniczna nie jest dietą wysokobiałkową; w gruncie rzeczy, szczególnie w okresie adaptacji do ketozy, jest dokładnie odwrotnie. Diety ketogeniczne, poza wyjątkowymi sytuacjami, są zaliczane do diet z niską lub umiarkowaną zawartością białka, tym samym wbrew często spotykanym opiniom, nie zwiększają ryzyka uszkodzenia nerek u ludzi borykających się z chorobami tych narządów.

Dieta ketogeniczna nie jest dietą błyskawiczną; dieta ketogeniczna to raczej świadomy sposób odżywiania i styl życia niż dieta w standardowym pojęciu tego słowa. Ze względu na konieczność reorganizacji licznych szlaków metabolicznych i przystosowania się do nowego źródła energii, dieta ketogeniczna to kiepski pomysł na szybkie zrzucenie wagi, np przed ważnym wydarzeniem w naszym życiu. Nie należy również rozważać wdrożenia diety na krótki czas, na przykład na dwa tygodnie czy na miesiąc, a następnie powrotu do starych nawyków. W początkowym okresie diety doświadczymy z pewnością kilku trudności, nie zdążymy odczuć pełni zalet stanu ketozy, a szybko utracone na początku kilogramy powrócą wraz ze starymi nawykami

Dieta ketogeniczna nie jest dietą cud; sam fakt uruchomienia nowych ścieżek metabolicznych ustroju nie sprawi, że schudniemy czy odzyskamy zdrowie całkowicie bez wysiłku. Bilansu energetycznego nie da się oszukać i choć nie od dziś wiadomo, że ilość spożywanych kalorii to tylko składowa równania, prowadzącego do utraty wagi czy odzyskania zdrowia, to możemy być pewni że spożywając 5000 kalorii dziennie w dowolnej formie, nie dbając przy tym o regularny ruch, będziemy mogli zapomnieć o pozytywnych efektach diety – jakiejkolwiek.

Dieta ketogeniczna nie jest dietą opartą tylko i wyłącznie o tłuszcze; tak naprawdę podstawowym założeniem diety ketogenicznej jest eliminacja produktów, mogących dostarczyć do naszego ustroju energię w formie glukozy, tj węglowodanów i w pewnym zakresie białek, nie zaś spożywanie dużej ilości tłuszczu. Choć trudno w to uwierzyć, istnieją diety ketogeniczne oparte na tłuszczach jedynie w umiarkowanym stopniu, a i dobór konkretnych tłuszczów do konkretnej diety może być całkowicie inny, w zależności od naszych potrzeb i preferencji. Wreszcie, w późniejszym okresie stosowania diety, kiedy nasz organizm staje się elastyczny metabolicznie, możemy pozwolić sobie na ograniczenie ilości tłuszczu w diecie na rzecz większych porcji białek, czy nawet niektórych węglowodanów, nie obawiając się o ryzyko tzw „wypadnięcia ze stanu ketozy”

Dieta ketogeniczna nie jest dietą ubogą w warzywa i owoce; dobrze skomponowana dieta ketogeniczna jest niezwykle bogata w warzywa, szczególnie te najzdrowsze – kolorowe, zawierające pełno antyoksydantów, błonnika, witamin i minerałów. W połączeniu z gęstymi odżywczo, naturalnymi źródłami białka i tłuszczu, zazwyczaj okazuje się, że dieta ketogeniczna jest najlepiej i najbardziej racjonalnie ułożoną dietą w naszym życiu.

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA DIETY KETOGENICZNEJ

Rozkład makroskładników: jako że dieta ketogeniczna w swoim podstawowym założeniu jest dietą niskowęglowodanową, makroskładnik ten będzie stanowił znikomą część naszego talerza, szczególnie w początkowym okresie stosowania się do nowych zasad. Podobna sytuacja będzie miała miejsce w przypadku białka – część aminokwasów – podstawowych elementów tworzących białka – to tzw aminokwasy glukogenne, co oznacza że organizm z chęcią przekształca je w glukozę, aby wykorzystać ją później do produkcji energii. Tym samym przez pierwsze dni, białka w pożywieniu musi być niewiele, aby proces adaptacji do ketozy mógł przebiegać sprawnie i skutecznie. Po zakończeniu adaptacji, ilość białka i węglowodanów w diecie będzie można powoli zwiększać, w zależności od stylu życia i indywidualnej tolerancji na te makroskładniki.

Pozostałą część talerza będzie musiał wypełnić składnik, który zapewni nam odpowiednią ilość energii, nie podnosząc przy tym stężenia glukozy we krwi. Takim makroskładnikiem jest właśnie tłuszcz, początkowo zdecydowanie najważniejszy składnik diety ketogennej, później również kluczowy, ale dostarczany już bardziej proporcjonalnie, wraz z białkami i węglowodanami. Warto w tym momencie wspomnieć że tłuszcze to niejednorodna grupa substancji spożywczych, różniących się między sobą budową chemiczną, a tym samym wpływem na nasze zdrowie. Nie każdy tłuszcz nadaje się do diety ketogenicznej, a doborem odpowiednich produktów powinien zajmować się dietetyk wykwalifkowany w komponowaniu diet niskowęglowodanowych.

W początkowym okresie diety ketogenicznej, w fazie adaptacji, przybliżony rozkład kaloryczny makroskładników wygląda następująco: W: 5%, B: 10%, T: 85%

W dłuższej perspektywie dieta ketogeniczna nabywa bardziej indywidualnych cech, jednak można przyjąć że wygląda tak: W: 10%, B: 20%, T: 70%

Długość trwania diety; dieta ketogeniczna tak naprawdę nie jest dietą w standardowym rozumieniu tego słowa, a raczej pewnym stylem życia, który bezpośrednio prowadzi do konkretnych zmian biochemicznych i metabolicznych w organizmie. Zmiany te dają bardzo wymierne korzyści, a im dłużej stosujemy się do zasad diety ketogenicznej, tym korzyści te są lepiej widoczne i bardziej utrwalone, a także wymagają mniej wyrzeczeń do ich utrzymania. W związku z tym, zasadą, która powinna przyświecać każdemu, przystępującemu do diety ketogenicznej jest – „im dłużej, tym lepiej”, gdyż – „im dalej, tym łatwiej”. Próby stosowania diety ketogenicznej przez krótki okres czasu nie mają racji bytu, gdyż wszystko co najcenniejsze w tym sposobie odżywiania, przychodzi wraz z czasem, a początkowy okres, w czasie którego w organizmie zachodzą największe zmiany, bywa czasem dość niekomfortowy. W efekcie, stosując założenia diety ketogenicznej tylko na chwilę, otrzymujesz liczne trudności z którymi musisz się mierzyć oraz relatywnie niewiele korzyści (choć w porównaniu do innych sposobów żywienia wciąż jest ich niesamowicie dużo).

Trzeba też mieć świadomość, że odpowiednie prowadzenie diety ketogenicznej w ostatecznym rozrachunku prowadzi do stanu tzw elastyczności metabolicznej. Jest to najbardziej pożądany efekt końcowy, w którym nasz organizm funkcjonuje doskonale zarówno w stanie ketozy jak i zużywając węglowodany do produkcji energii, a my sami decydujemy, którego paliwa potrzebujemy do zaspokojenia naszych chwilowych potrzeb energetycznych. Warto postarać się, aby stać się elastycznym metabolicznie, a wtedy pojęcie „zakończenia diety” straci jakikolwiek sens.

Reasumując, im dłużej planujemy pozostać na diecie ketogenicznej tym lepiej, górnej granicy nie przewidziano, a przynajmniej brak jest badań, które sygnalizowałyby ryzyko dla ludzi, pozostających w tym stanie przez długi czas. Granica dolna to w naszej opinii, od 6 do 12 miesięcy. Należy mieć przy tym świadomość, że w przypadku diet ketogenicznych stosowanych w przypadku różnych chorób, ustalenia co do czasu trwania diety mogą być bardzo indywidualne i powinne być omówione z doświadczonymi w tej materii dietetykami i lekarzami.

Nawodnienie; ilość przyjmowanych płynów to w dietach ketogenicznych niezwykle ważny, choć często zaniedbywany element. W skrajnych przypadkach zaniedbywanie adekwatnego nawodnienia może doprowadzić do załamania metabolicznego, tzw keto-crash i zakończenia całego procesu niepowodzeniem. Ogólnie rzecz biorąc, powinniśmy założyć, że na diecie ketogenicznej będziemy musieli przyjmować znacznie więcej płynów niż wcześniej, założenie to jest zaś szczególnie prawdziwe w okresie adaptacji do stanu ketozy. Dzieje się tak, ponieważ zapasy glukozy w fornie glikogenu w mięśniach i wątrobie wiążą ze sobą dodatkowo cząsteczki wody. Wraz z pozbywaniem się glikogenu, pozbywamy się więc również wody ustrojowej, co wymusza na nas dodatkowe uzupełnianie płynów w fazie adaptacji, a także powoduje znacznie częstsze wizyty w toalecie. Mechanizm ten jest też sekretem opisywanego niezwykle szybkiego spadku wagi w początkowym okresie diety ketogenicznej, trzeba jednak niestety zdawać sobie sprawę, że utrata ta jest chwilowa i związana ściśle z przejściem naszego organizmu na nowy typ paliwa, nie zaś z trwałym pozbyciem się niechcianej tkanki tłuszczowej.

Suplementacja; dieta ketogeniczna, jak każda dieta eliminacyjna, może wiązać się z pewnym ryzykiem niedoborów, głównie makro i mikroelementów. Ryzyko to możemy zminimalizować poprzez współpracę z dietetykiem i odpowiednio rozpisaną dietę, bogatą w zielone warzywa czy wysokojakościowe produkty zwierzęce, ale z naszego doświadczenia i z wyników wieloletnich obserwacji wynika, że właściwa suplementacja może przyspieszyć pojawienie się pozytywnych efektów diety ketogenicznej i wzmocnić ich działanie. Poza suplementacją makroelementów takich jak potas czy magnez, należy wspomnieć także o substancjach które stymulują procesy metaboliczne pożądane w stanie ketozy, a nawet przyspieszają aktywację genów, odpowiedzialnych za zwiększoną produkcję energii czy ochronę komórkowego i mitochondrialnego DNA. Suplementacja, mimo że zazwyczaj dostępna na rynku w formie preparatów bez recepty, nie może być lekceważona i traktowana jako łagodniejsza forma terapii farmakologicznej. Każdorazowo o potrzebie włączenia suplementu powinniśmy decydować na podstawie wyników badań laboratoryjnych, biorąc pod uwagę zalecenia dietetyków i lekarzy prowadzących nas w czasie stosowania diety ketogenicznej.

Na sam koniec należy wspomnieć o spożyciu soli kuchennej w czasie diety ketogenicznej. Ze względu na omawiany wcześniej szybki ubytek wody z organizmu i brak glikogenu, mogącego zatrzymać pewne rezerwy wody, po rozpoczęciu diety ketogenicznej prawdopodobnie będziemy musieli nieco mocniej doprawiać nasze potrawy. Wpłynie to pozytywnie na nasze samopoczucie, a zapewne również na smak potraw. Pamiętając o tym, że tak jak wszędzie, tak i w tym wypadku obowiązuje zasada „co za duzo, to niezdrowo”, trzeba mieć na uwadze, że o wiele łatwiej będzie nam o deficyt niż o nadmiar soli, dostarczanej w pożywieniu.

Styl życia; ostatnią pozycją w założeniach diety ketogenicznej, choć z pewnością nie najmniej istotną jest styl życia. Zdecydowaliśmy się na umieszczenie informacji o stylu życia w tym miejscu, ponieważ zgodnie uważamy że skuteczne wejście w stan ketozy nie może udać się przy nieustabilizowanym życiu, pełnym stresu i pośpiechu. Może to brzmieć jak truizm, ale musimy zdać sobie sprawę z faktu, że człowiek jest biologicznym mechanizmem, który reaguje na każdą zmienną i działania w jednej sferze życia odbijają się na jego pozostałych aspektach. Przykładowo, nieregularny i zbyt krótki sen odbija się na pracy mitochondriów, których funkcja jest kluczowa dla produkcji energii z kwasów tłuszczowych i ciał ketonowych, a przewlekły stres skutkuje nadmierną produkcją jednego z hormonów kory nadnerczy – kortyzolu, który podnosi stężenie glukozy we krwi, utrudniając nam tym samym wejście w stan ketozy.

DLA KOGO JEST DIETA KETOGENICZNA, CZYLI CO ZYSKAM DZIĘKI DIECIE

Jako że dieta ketogeniczna wykorzystuje obecne już w naszym organizmie szlaki metaboliczne i w naturalny sposób stymuluje ich aktywację, można powiedzieć że zdecydowana większość z nas będzie mogła odnieść ewidentne korzyści ze stosowania diety ketogenicznej. Wpływ zmiany źródła energii z glukozy na kwasy tłuszczowe i ciała ketonowe wpływa w zasadzie na każdy organ i tkankę w naszym ciele. Spośród efektów, mogących pojawić się u każdego człowieka, rozpoczynającego przygodę z dietą ketogeniczną należy wyróżnić:

– poprawa funkcji kognitywnych; osoby będące na diecie ketogenicznej doświadczają często poprawy funkcji poznawczych – zwiększenia koncentracji, poprawy pamięci krótkotrwałej, zdolności kojarzenia faktów i wyciągania wniosków. Prawdopodobnie efekt ten możliwy jest poprzez wykorzystywanie przez neurony ciał ketonowych, które dostarczają komórkom mózgowym więcej energii niż porównywalna masowo ilość glukozy. Dodatkowo ciała ketonowe, poprzez aktywację odpowiednich genów, np FoxO3, stymulują produkcję nowych mitochondriów w neuronach, pozwalając im na bardziej efektywną pracę.

– poprawa jakości snu: ludzie stosujący dietę ketogeniczną przez dłuższy czas, często mówią o pojawiającym się poczuciu głębszego i bardziej relaksującego snu przy jednoczesnym skróceniu długości snu, potrzebnego do wyspania się. Być może efekt ten związany jest z adenozyną – substancją produkowaną przez organizm, biorącą udział w odczuwaniu senności i zmęczenia w godzinach wieczornych. Z drugiej strony należy dodać, że w fazie adaptacji u niektórych osób może pojawić się chwilowe pogorszenie jakości snu z krótkimi epizodami bezsenności. Za ten efekt odpowiedzialne jest prawdopodobnie stężenie tryptofanu w komórkach mózgowych, które spada wraz z eliminacją węglowodanów z diety. Aby zapobiec temu zjawisku, w niektórych przypadkach warto rozważyć dodatkową suplementację tryptofanu i karnityny

– utrata masy tłuszczowej ciała; dla wielu osób główna i najważniejsza zaleta diety ketogenicznej, jednak dla nas jest to tylko jedna z wielu równoważnych korzyści, które można odnieść stosując się do zasad diet niskowęglowodanowych. O szybkości i skutecznosci odchudzania w stanie ketozy i przewadze w tym aspekcie diet niskowęglowodanowych nad dietami niskotłuszczowymi powstało już wiele badań naukowych wysokiej jakości, udowadniających że nie ma w chwili obecnej skuteczniejszego narzędzia metabolicznego, służącego do pozbycia się niechcianej tkanki tłuszczowej. Ketoza wpływa na tkankę tłuszczową i metabolizm energetyczny na wielu poziomach, stymulując bezpośrednio geny odpowiedzialne za aktywację lipolizy, obniżając stęzenie anabolicznych hormonów lipogennych (insulina) i stymulując produkcję hormonów sprzyjających mobilizacji zapasów tłuszczu z komórek tłuszczowych (glukagon). Dodatkowo, unikalną własnością ciał ketonowych, która pomaga w kontroli spożycia kalorii jest z pewnością wpływ na stężenie greliny – hormonu aktywującego uczucie głodu. Dzięki ketozie zamieniamy nasz organizm w maszynę do sprawnego spalania tłuszczu, dodatkowo eliminując pojawiające się tak często w przypadku diet niskotłuszczowych i niskokalorycznych uczucie wilczego głodu.

– ochrona tkanki mięśniowej przed rozpadem; niezwykle istotny punkt, nie tylko dla osób chcących zadbać o rekompozycję sylwetki, ale przede wszystkim dla pacjentów, borykających się z przewlekłymi chorobami powodującymi wyniszczenie organizmu lub utratę tkanki mięśniowej. Dzięki korzystaniu z ciał ketonowych, organizm w stanie ketozy nie jest zmuszany do sięgania po białko mięśniowe w celu produkcji glukozy na potrzeby energetyczne, tym samym tkanka mięśniowa, nawet przy pokaźnym deficycie kalorycznym może zostać w dużej mierze uchroniona przed katabolizmem.

– wzrost ilości energii w ciągu dnia; punkt kluczowy dla wszystkich, dla których doba powinna mieć 48 godzin, a życie jest pełne ciągłych wyzwań i obowiązków. Dzięki wyższej gęstości energetycznej ciał ketonowych, możliwości ominięcia glikolizy w procesie produkcji energii, stabilnych stężeń glukozy we krwi w ciągu dnia oraz stymulacji mózgu do bardziej intensywnej pracy, większość osób korzystających z ketozy doświadcza odczucia istotnego zwiększenia dostępnych zapasów energii do wykorzystania w ciągu dnia. Co więcej, zanikają również często pojawiające się u wielu ludzi okresy spadków efektywności w godzinach popołudniowych i wieczornych, co przekłada się na lepsze wykorzystanie każdego dnia.– przeciwdziałanie starzeniu się; efekty anty-agingowe diety ketogenicznej to stosunkowo nowy temat, a mechanizm stojący za tą cechą polega na wpływie ciał ketonowych na metabolizm mitochondrialny i ekspresję genów, chroniących komórkę przed uszkodzeniami. Mówiąc w wielkim skrócie, stan ketozy imituje w organizmie utrzymujący się przewlekle deficyt kaloryczny, ten zaś poprzez różnorakie szlaki enzymatyczno metaboliczne (w tym sirtuinowy, AMPK oraz PGC1alfa) wpływa na ochronę DNA komórkowego przed uszkodzeniami oraz stymuluje mitochondria do lepszej i bardziej wydajnej pracy. W efekcie komórki ulegają metabolicznemu odmłodzeniu a ich funkcja poprawia się. Dodatkowo ciała ketonowe bezpośrednio aktywują omawiany już gen młodości FoxO3, którego działanie jest podobne do działania wyżej wymienionych enzymów. Potencjalne możliwości tego mechanizmu są wręcz trudne do wyobrażenia a badania nad nim prowadzone są aktualnie na całym świecie.

KOMU DEDYKOWANA JEST DIETA KETOGENICZNA?

Dieta ketogeniczna, lub raczej niskowęglowodanowy styl życia stanowi rozsądną opcję dla większości z nas. Obecność ciał ketonowych w organizmie posiada udowodnione liczne dobroczynne efekty, głównie w aspekcie poprawy parametrów metabolicznych, energetyki organizmu czy zmniejszaniu ryzyka wystąpienia chorób cywilizacyjnych. Są jednak osoby, które w trakcie diety ketogenicznej mogą odnieść jeszcze większe korzyści niż inni. Należą do nich:

– osoby z nadwagą i otyłe; otyłość jest jedną z największych plag zachodniego świata, a przy tym czynnikiem, który jak żaden inny, przyczynia się do wzrostu ryzyka innych chorób cywilizacyjnych, takich jak nowotwory, choroby sercowo – naczyniowe (zawały, udary, miażdżyca), insulinooporność i cukrzyca typu II. Otyłość w sposób drastyczny i oczywisty chyba dla każdego, pogarsza jakość życia, często uniemożliwiając wykonywanie codziennych czynności i wpływając na negatywne postrzeganie samego siebie.

            Eliminacja węglowodanów z diety wpływa bezpośrednio na głowną przyczynę otyłości – zwiększone stężenie insuliny w ustroju, co w połączeniu z wysokokaloryczną dietą zachodnią aktywuje szlaki metaboliczne, odpowiedzialne za gromadzenie zapasów tłuszczu, czyli po prostu tycie. Dieta ketogeniczna, jak żaden inny styl życia, pozwala uregulować kalorykę pokarmów, obniża stężenie insuliny, a przede wszystkim, pozwala zapanować nad greliną, czyli hormonem głodu. Ciała ketonowe, wpływając bezpośrednio na odpowiednie geny, są w stanie zamienić organizm w maszynę napędzaną tłuszczem, co w dłuższej perspektywie musi przełożyć się na istotny spadek wagi. Czasami spadki wagi bywają tak spektakularne, że efekty diety należy hamować, na przykład poprzez zwiększanie kaloryczności pokarmów.

– chorzy na cukrzycę typu II; cukrzyca typu II to choroba metaboliczna, będąca następstwem tzw zachodniego stylu życia – ubogiego w ruch, a bogatego w węglowodany i kalorie. Organizm, aby poradzić sobie z nadmiernymi dostawami energii, uruchamia wszystkie procesy, służące magazynowaniu i przechowywaniu dodatkowego paliwa, w pewnym momencie jednak mechanizmy zaczynają być niewydolne, a hormony zaangażowane w te procesy (głównie insulina) obracają swoje działania przeciwko nam. W efekcie, we krwi zaczyna krążyć coraz więcej szkodliwej dla komórek w wyższych stężeniach glukozy, a  lekarz ma podstawy do rozpoznania cukrzycy typu II. Należy tu podkreślić, że cukrzyca typu II to zupełnie inna choroba od cukrzycy typu pierwszego, gdzie przyczyną dolegliwości jest właśnie niedobór, a nie nadmiar insuliny, metoda leczenia jest więc zupełnie inna.

W Ketosis uważamy że leczenie każdej choroby należy rozpocząć od ograniczenia czynnika, powodującego dolegliwości, a w przypadku cukrzycy typu II tym czynnikiem są węglowodany. Pacjenci eliminujący węglowodany z diety w większości przypadków są w stanie, pod kontrolą lekarza prowadzącego, stopniowo ograniczać farmakoterapię, aż wreszcie mogą pozbyć się leków całkowicie, prowadząc jedynie leczenie poprzez styl życia. Zmniejszenie masy ciała, normalizacja gospodarki hormonalnej i poprawa ogólnego samopoczucia to dodatkowe korzyści, których można się spodziewać po przejściu na dietę niskowęglowodanową. Efekty te zostały wielokrotnie udowodnione w licznych badaniach klinicznych, co daje nam podstawę do polecania tej drogi niemal wszystkim pacjentom z cukrzycą typu II.

– chorzy na choroby neurodegeneracyjne; ostatnio wiele mówi się o negatywnym wpływie diety wysokowęglowodanowej na aktywność i funkcje komórek układu nerkowego, poruszając między innymi temat tzw ekscytotoksyczności oraz upośledzenia funcji mitochondriów w komórkach nerwowych. Mechanizmy te są jednymi z kilku, leżących u podstaw chorób neurodegeneracyjnych, jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, lekooporna padaczka lub zaburzenia ze spektrum autyzmu. Ciała ketonowe, będące metabolicznym paliwem u osób stosujących diety niskowęglowodanowe, potrafią hamować mechanizmy ekscytotoksyczności, promują tworzenie nowych mitochondriów w obrębie komórek nerwowych oraz usprawniają ich pracę, a także działają przeciwzapalnie. W licznych badaniach udowodniono pozytywny wpływ diety ketogenicznej na przebieg chorób neurodegeneracyjnych, wdrożenie niskowęglowodanowego stylu życia może więc być doskonałym dodatkiem do prowadzonej terapii neurologicznej. Należy tu obowiązkowo wspomnieć, że szczegółowe aspekty diety u pacjentów neurologicznych powinne być zawsze ustalane w porozumieniu z prowadzącym neurologiem i dietetykiem, a efekty leczenia poddawane ciągłej analizie.

– chorzy na trądzik; W zachodnim społeczeństwie około 40% osób w wieku 20-30 lat boryka się z problemem zmian trądzikowych skóry, podczas gdy w tzw społeczeństwach tradycyjnych problem ten prawie nie występuje. Sugeruje to prawdopodobny związek obecności trądziku z zachodnim stylem życia, a przede wszytkim z ubogoresztkową, bogatą w węglowodany proste i tłuszcze nasycone dietą.Uważa się, że pacjenci cierpiący na choroby skórne związane z nadmierną produkcją wydzieliny z gruczołów łojowych (tzw sebum) oraz rozrostem skórnej flory bakteryjnej moga odnieść istotne korzyści z przejścia na dietę niskowęglowodanową. We wstępnych analizach klinicznych udowodniono że dieta z ograniczoną ilością węglowodanów wpływa korzystnie na gospodarkę hormonalną, ograniczając wpływ androgenów na gruczoły łojowe i hamując insulinooporność. Ponadto, ograniczenie spożywania cukrów powoduje zahamowanie namnażania się patologicznej flory bakteryjnej, co sprzyja procesowi leczenia i zapobiega rozsiewaniu się zmian trądzikowych.

W Ketosis uważamy że dieta ketogeniczna powinna być dopełnieniem każdej celowanej terapii dermatologicznej, a naszym pacjentom zapewniami stałą opiekę dermatologa i kontrolę przebiegu terapii.

– kobiety cierpiące na zespół policystycznych jajników; istnieją liczne dowody naukowe na skuteczność diet niskowęglowodanowych w leczeniu PCOS czyli zespołu objawów charakteryzujących się zaburzeniami hormonalnymi, insulinoopornością oraz patologicznym obrazem jajników u młodych kobiet. Ze względu na fakt, że u podstaw tej przypadłości leży najprawdopodobniej insulinooporność, dieta ketogeniczna jako terapia najskuteczniej przeciwdziałająca insulinooporności staje się naturalnym kandydatem na terapię dietetyczną u takich pacjentek. W badaniach opisywano obniżenie stężenia androgenów, spadek masy ciała, poprawę insulinowrażliwości i co najważniejsze, powrót do prawidłowej płodności co przełożyło się na większą ilość naturalnych ciąż wśród pacjentek biorących udział w badaniach.

W Ketosis pacjentki z PCOS w trakcie diety ketogenicznej są pod stałą kontrolą lekarza ginekologa, który kontroluje przebieg leczenia oraz decyduje wraz z dietetykiem o dalszych planach terapeutycznych.

– chorzy na choroby autoimmunologiczne; istotą chorób z autoagresji jest nieprawidłowa odpowiedź organizmu na własne tkanki i komórki. Nieprawidłowa i nadmierna reakcja układu immunologicznego powoduje powstanie miejscowego lub uogólnionego stanu zapalnego, co prowadzi do powstania objawów choroby oraz stopniowego pogorszenia funkcjonowania organizmu jako całości. Choroba autoimmunologiczna trwająca przez wiele lat potrafi zniszczyć nie tylko organ bezpośrednio dotknięty patologią, ale również doprowadzić do dysfunkcji pozostałe tkanki i układy, ostatecznie prowadząc do niepełnosprawności. Leczenie tego typu chorób, mimo że absolutnie konieczne, pociąga za sobą konsekwencje w postaci upośledzenia pracy układu immunologicznego, co zwiększa ryzyko chorób zakaźnych i nowotworów.

Dieta ketogeniczna w bezpośredni sposób wpływa na ograniczenie intensywności procesów zapalnych w ustroju dzięki przeciwzapalnym własnościom ciał ketonowych, w szczególności BHB – beta-hydroksymaślanu. Dzięki odpowiednio skonstruowanej diecie, leczenie chorób autoimmunologicznych może przebiegać szybciej, a przy dobrej odpowiedzi na wdrożone zalecenia, możliwe będzie ograniczenie ilości i częstotliwości dawkowania leków.

Podobnie jak w przypadku innych chorób, decyzja o włączeniu do leczenia diety ketogenicznej, ocena rezulatatów i decyzja o dalszych krokach należy do specjalisty, pod okiem którego powinna odbywać się terapia.

– chorzy na choroby nowotworowe; nowotwory to niezwykle szeroka i zróżnicowana grupa chorób, wymagająca zindywidualizowanego podejścia i dedykowanej konkretnemu typowi nowotoworu terapii. Tak rozległa grupa chorób sprawia że niemal niemożliwe jest zaproponowanie uniwersalnej terapii, która będzie w stanie hamować rozwój chorób nowotworowych, a najważniejszym zdaje się być zaawansowana diagnostyka, uwzględniająca genetykę, chemo i immunowrażliwość nowotworu. Pomimo tego, wydaje się że dieta ograniczająca węglowodany może pozytywnie wpływać na wielu chorych onkologicznych, wspomagając funkcje ich organizmu na wielu płaszczyznach. W wielu badaniach laboratoryjnych zaobserwowano fakt, że komórki nowotworowe odżywiają się jedynie glukozą w mechanizmie glikolizy tlenowej, a inne mechanizmy pozyskiwania energii, takie jak mitochondrialne oddychanie komórkowe jest dla nich niemożliwe. Mechanizm ten nosi nazwę efektu Warburga i ze względu na swoją zależność od glukozy, może zostać wykorzystany jako cel terapii dietetycznej. Ograniczenie spożycia węglowodanów w codziennej diecie może pozbawić komórki nowotworowe energii, tym samym spowaniając lub nawet hamując ich dalszy rozwój. Ponadto ograniczenie produkcji mleczanów przez guz nowotworowy może przyczynić się do poprawy apetytu u chorych i zwiększenia podaży kalorii, co poprawi ich jakość codziennego życia. Ciała ketonowe z kolei wpływają na metabolizm energetyczny, zapobiegając rozwojowi katabolizmu i rozpadowi tkanki mięśniowej, co dla chorych onkologicznych jest niezwykle istotną kwestią. Co ważne, badania kliniczne nie stwierdziły dotychczas zagrożeń dla pacjentów onkologicznych stosujących dietę ketogeniczną. Wydaje się więc że ograniczenie węglowodanów może stanowić właściwe uzupełnienie postępowania w przypadku pacjentów z chorobami onkologicznych. Oczywiście, każda forma terapii dietetycznej powinna być omówiona ze specjalistą onkologiem a efekty terapii i zasadność jej dalszego prowadzenia powinne być regularnie poddane ocenie.

– osoby prowadzące intensywny tryb życia; dlaosób cieszących się dobrym zdrowiem ale prowadzących intensywny tryb życia dieta ketogenicznej może być doskonałym wspomaganiem w radzeniu sobie z wyzwaniami dnia codziennego. Poprawa jakości snu, stabilny, wysoki poziom energii i poprawa zdolności kognitywnych, w tym kojarzenia faktów i zapamiętywania to niewątpliwe zalety, które doceni każdy zapracowany przedsiębiorca, młody rodzic czy pracownik naukowy.

KTO NIE POWINIEN STOSOWAĆ DIETY KETOGENICZNEJ?

Dla większości ludzi, dieta ketogeniczna będzie dobrym rozwiązaniem, dającym istotne korzyści w codziennym funkcjonowaniu. Niestety, jak w każdej sytuacji, istnieją pacjenci którzy nie będą dobrze tolerować diet opartych na eliminacji węglowodanów. Należą do nich przede wszystkim osoby z rzadkimi mutacjami w obrębie genomu mitochondrialnego lub jądrowego, głównie w zakresie genów kodujących transportery dla kwasów tłuszczowych – karnityny lub apolipoprotein. Ponadto, u części pacjentów stosujących dietę ketogeniczną dochodzi do nadmiernej odpowiedzi na interwencję dietetyczną w postaci wzrostu parametrów lipidowych – LDL oraz trójglicerydów. Może to świadczyć o obecności różnych genetycznych wariantów, wśród których niektóre mogą okazać się przeciwwskazaniem dla kontynuowania diety. W takiej sytuacji najczęściej lekarz lub dietetyk zleca dodatkowe badania i obserwuje wyniki badań pacjenta, przerywając dietę jeśli stwarza ona zagrożenie dla zdrowia pacjenta. Są to jednak sporadyczne przypadki.

Istnieje też niewielka grupa pacjentów, dla których dieta ketogeniczna będzie nieakceptowalna z innych przyczyn niż zdrowotne. Niektóre osoby nie będą tolerowały smaku potraw z większą ilością tłuszczu, inne z kolei mimo prawidłowych wyników badań, nie będą odczuwały przypływu energii i oczekiwanej poprawy funkcji kognitywnych. Dla niektórych osób wyrzeczenia związane z rezygnacją z węglowodanów są nie do udźwignięcia w codziennym funkcjonowaniu, inne z kolei nie znajdą czasu na gotowanie i nietypowe zakupy. W takich sytuacjach, najlepiej jest wejść we współpracę z doświadczonym dietetykiem, który doradzi, w jaki sposób pokonać problemy techniczne, pomoże w ułożeniu jadłospisu oraz listy zakupów. Taki dietetyk to nieoceniona pomoc i gwarancja skuteczności prowadzonej diety.